Czym jest olej kokosowy i jaki ma skład?

Olej kokosowy to tłuszcz roślinny tłoczony z miąższu dojrzałego orzecha kokosowego, czyli owocu palmy kokosowej (Cocos nucifera). W temperaturze pokojowej ma postać stałą, a powyżej 24–25°C przechodzi w płynną. Jego skład tworzą głównie nasycone kwasy tłuszczowe – przede wszystkim kwas laurynowy, a w mniejszych ilościach kwas kaprylowy i kaprynowy.

Kwasy laurynowy, kaprylowy i kaprynowy należą do średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych, w skrócie MCT (z angielskiego medium-chain triglycerides). Organizm metabolizuje je szybciej niż tłuszcze długołańcuchowe, ponieważ trafiają bezpośrednio do wątroby bez udziału żółci.

Poza kwasami tłuszczowymi olej kokosowy zawiera niewielkie ilości witaminy E oraz K, a w wersji nierafinowanej dodatkowo związki polifenolowe o działaniu przeciwutleniającym.

Jakie właściwości przeciwdrobnoustrojowe ma olej kokosowy?

Olej kokosowy wykazuje właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe głównie za sprawą kwasu laurynowego, który w organizmie częściowo przekształca się w monolaurynę – związek zdolny do rozrywania błony lipidowej wybranych drobnoustrojów. Może ograniczać rozwój:

• bakterii, w tym gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus),
• grzybów, w tym Candida albicans, odpowiedzialnej za grzybicę,
• wybranych wirusów osłonkowych.

Najbogatszym dietetycznym źródłem monolauryny jest właśnie olej kokosowy, a związek ten występuje też naturalnie w mleku kobiecym. Efekt przeciwdrobnoustrojowy obserwuje się przede wszystkim w warunkach laboratoryjnych, czyli poza organizmem człowieka, dlatego olej kokosowy nie zastępuje leczenia farmakologicznego infekcji bakteryjnych, grzybiczych ani wirusowych.

Jak olej kokosowy wpływa na poziom cholesterolu i pracę serca?

Olej kokosowy podnosi zarówno cholesterol HDL, czyli tak zwany dobry cholesterol, jak i cholesterol LDL, określany jako zły cholesterol. Wynika to z wysokiej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych, sięgającej nawet 80–90% składu oleju.

Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne w stanowisku z 2017 roku podało, że olej kokosowy podnosił poziom cholesterolu LDL we wszystkich siedmiu analizowanych badaniach klinicznych, dlatego organizacja odradza jego regularne stosowanie w diecie, wskazując brak dowodów na korzystne działanie równoważące ten efekt. Tłuszcze nasycone zwiększają stężenie lipoprotein LDL we krwi, co przy długotrwale podwyższonym poziomie sprzyja odkładaniu blaszek miażdżycowych w naczyniach krwionośnych.

Sporadyczne, niewielkie ilości oleju kokosowego w diecie nie stanowią zagrożenia dla zdrowej osoby. Innym tłuszczom roślinnym, takim jak oliwa z oliwek czy olej rzepakowy, przypisuje się korzystniejszy wpływ na profil lipidowy krwi, dlatego to one powinny stanowić podstawę codziennego menu.

Jakie właściwości ma olej kokosowy dla skóry?

Olej kokosowy nałożony na skórę:

• tworzy na jej powierzchni cienką warstwę okluzyjną, czyli powłokę ograniczającą utratę wody z naskórka,
• zmiękcza i wygładza skórę,
• łagodzi uczucie ściągnięcia przy suchej skórze.

Warstwa okluzyjna powstaje dzięki dużej zawartości tłuszczów nasyconych, które nie wnikają głęboko, lecz pozostają na powierzchni naskórka. Ze względu na te właściwości olej kokosowy bywa stosowany przy bardzo suchej i przesuszonej skórze, na przykład po długotrwałym kontakcie z wodą lub środkami odkażającymi.

Nie zastępuje jednak kremu z filtrem przeciwsłonecznym ani leczenia dermatologicznego – jego rola ogranicza się do nawilżania i ochrony powierzchownej warstwy naskórka.

Jak olej kokosowy działa na włosy?

Olej kokosowy wnika w strukturę włosa głębiej niż większość olejów roślinnych, dzięki czemu ogranicza utratę białka z wnętrza włókna włosowego. Trójglicerydy kwasu laurynowego mają niską masę cząsteczkową i prostą, liniową budowę, co ułatwia im przenikanie przez korę włosa.

Porównanie oleju kokosowego, słonecznikowego i mineralnego wykazało, że tylko olej kokosowy ograniczał utratę białka zarówno z włosów zdrowych, jak i uszkodzonych, stosowany zarówno przed myciem, jak i po nim. Oleje słonecznikowy i mineralny nie dawały takiego efektu.

Efekt ten najlepiej widać przy włosach nisko- i normalnoporowatych, czyli takich, których zewnętrzna warstwa (kutikula) jest gładka i szczelnie przylegająca. Włosy wysokoporowate, z rozchyloną kutikulą po zabiegach chemicznych, mogą reagować na olej kokosowy nadmiernym obciążeniem i puszeniem się.

Jak stosować olej kokosowy w kuchni?

Olej kokosowy ma wysoki punkt dymienia, czyli temperaturę, przy której zaczyna się rozkładać i wydzielać szkodliwe związki. W wersji rafinowanej wynosi on około 230°C, a w nierafinowanej około 175°C. Dzięki tej stabilności termicznej nadaje się do pieczenia, duszenia i krótkiego smażenia.

W kuchni olej kokosowy sprawdza się do:

• pieczenia ciast i wypieków, gdzie zastępuje masło w proporcji 1:1,
• duszenia warzyw i mięsa w umiarkowanej temperaturze,
• krótkiego smażenia potraw kuchni azjatyckiej, gdzie jego smak dobrze komponuje się z curry i innymi przyprawami,
• dodawania na zimno do smoothie i deserów – w tym przypadku najlepiej sprawdza się wersja nierafinowana.

Olej kokosowy nie nadaje się do długiego, intensywnego smażenia w bardzo wysokiej temperaturze, ponieważ mimo stabilności traci wtedy część swojego aromatu i wartości odżywczych.

Jakie inne zastosowania pielęgnacyjne i higieniczne ma olej kokosowy?

Poza pielęgnacją skóry i włosów olej kokosowy wykorzystuje się do:

• płukania jamy ustnej metodą oil pulling,
• demakijażu, w tym zmywania wodoodpornego makijażu,
• przygotowania bazy do masażu ciała.

Oil pulling polega na płukaniu jamy ustnej łyżką oleju kokosowego przez 10–15 minut, a następnie wypluciu go – bez połykania. Metoda ta może ograniczać liczbę bakterii odpowiedzialnych za powstawanie płytki nazębnej, jednak nie zastępuje szczotkowania zębów ani regularnych wizyt kontrolnych u stomatologa.

Jako demakijaż olej kokosowy rozpuszcza tłuszczorozpuszczalne składniki kosmetyków, w tym wodoodporny tusz do rzęs. Nakładasz go na suchą skórę, a następnie zmywasz wodą z dodatkiem delikatnego mydła lub żelu, aby usunąć pozostały tłuszcz.

Jako baza do masażu olej kokosowy zapewnia dobre poślizgnięcie i dodatkowo nawilża skórę w trakcie zabiegu.

Jak wybrać dobry olej kokosowy?

Wybór oleju kokosowego zależy od jego przeznaczenia. Do kosmetyki i spożycia na zimno lepiej sprawdzi się olej nierafinowany, tłoczony na zimno, a do obróbki termicznej w wyższej temperaturze – olej rafinowany.

Jeśli zależy Ci na jak najwyższej zawartości wartościowych składników, wybierz olej nierafinowany, tłoczony na zimno, najlepiej w szklanym opakowaniu chroniącym przed światłem.

Kto powinien zachować ostrożność przy stosowaniu oleju kokosowego?

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli masz zdiagnozowaną chorobę serca, zaburzenia lipidowe lub wątpliwości dotyczące wprowadzenia oleju kokosowego do diety Twojego dziecka.

FAQ — najczęściej zadawane pytania